Осындай шарттар визуалды тілде де болуы мүмкін. Бұны Flow-формалар көрсетеді. Олар жоғарыда көрсетілген әр түрлі толтырулармен тікбұрышты береді.
Шешім кестесі көбінесе Егер ..., ОНДА схемасы бойынша беріледі және шешім тоғайы (Сi - шарт) түрінде көрсетілуі мүмкін.
Flow-формаларының көптүрлілілігі Несси-Шнейдер диаграммасы болып табылады.
CASE-технологиялар бірнеше белгілер бойынша классификациялануы мүмкін.
Software Engineerig (SE) және Information Engineerig (IE) шкалалары бойынша. Бірінші шкала программалық қамтаманы жобалауға арналған, екіншісі – жаңа, қолданудың кең облысы (тек программалық қамтаманы ғана жобалау емес).
2. CASE-әдістер
CASE-технология CASE-әдістермен пайдаланылады. Олардың тек қана мүмкіндіктерін сипаттайық.
CASE-әдістердің интегралданған пакеті 4 негізгі компонеттерден тұрады.
1. бүкіл жоба туралы ақпаратты орталықтан сақтау әдістері.
2. сақтауға арналған мәліметті енгізу әдістері.
3. анализдеу, жобалау және құрастыру әдістері.
4. енгізу әдістері.
CASE-технология үшін (қысқаша - CASE) графикалық диаграмманың төрт негізгі типі сәйкес келеді:
1. функционалды жобалау (DFD);
2. Деректерді модельдеу (ERD);
3. іс-әрекетті модельдеу (STD);
4. құрылымдық диаграммалар (карталар) – модельдар арасындағы қатынас және ішкі-модульдік құрылым.
CASE-әдістерді (ең бірінші Oracle фирмасының және жеке кәсіпорындардың) категориялар және функционалды белгілері бойынша классификациялауға болады.
1. Категория бойынша. Интеграция деңгейін ерекшелейді: қоосымша программалар (tools); пакеттер(toolkit); инструментальды әдістер (workbench, АРМ).
2. Функционалды белгі бойынша.
Анализдеу және жобалау үшін CASE-аналитикті (бірінші генерациялаудың жалғыз отандық әдістерінің бірі), Application Development Workbench, Easy CASE System Designer пайдалануға болады.
ДБ жобалау ERWin (Oracle фирмасы) пайдаланған кезде жеңілдетіледі, ол деректердің логикалық модельдеуін жүргізуге мүмкіндік береді.
Реинжиниринг (анализ, корректировка, бар жүйенің реинжинирингі) - SuperStructure (Computer Data System).
Жобаны басқару (жобалау, бақылау, әсер ету) - Project Workbench (Applied Business Technology).
Oracle ортасында ДБ жобалауды автоматтандыру жүйесінің біреуін қарастырайық (Cooperative Development Environment - CDE), оларға CASE*Dictionary, CASE*Designer, CASE*Generator кіреді.
CASE*Dictionary – ақпаратты сақтау ортасы (ДБ жобасын). CASE*Designer – графиктік модельдеу әдістерінің көмегімен сыртқы интерфейс арқылы жүйеде процестер мен Деректерді модельдеу әдістері. CASE*Designer толығымен CASE*Dictionary интегралданған. CASE*Generator - CASE*Designer ақпаратты негізінде автоматты түрде программалық кодтың модульдерін генерациялайды (менюді, формаларды, отчеттарды). CASE*Generator қосымшалар схемасында DLL-сценариилерді де (кестелерді, индекстерді) генерациялайды.
Oracle7 ашық архитектурамен жобаланған, сондықтан басқа компаниялар толықтыратын әдістер құрастыра бастады:
Application Development Workbench (көптеген платформаларды жүйелер құру) – KnowledgeWare компаниясы;
Easy CASE System Designer (Oracle қоса, бір немесе бірнеше ДББЖ арналған қосымшалар схемасын генерациялауға мүмкіндік беретін жобалаудың графиктік инструментальды әдістері) - Evergreen CASE Tools компаниясы;
ERWin/ERX (MS Windows үшін ДБ жобалау әдістері) - Logic Works компаниясы;
ADW – процестер мен деректерді анализдеуге, жобалауға, модельдеуге және қосымшаларды автоматты түрде генерациялауға арналған интегралданған жиынтық.
Бақылау сұрақтары
1. Case – технология дегеніміз не?
2. CASE-технологиямен сәйкес құрастыруда қандай принциптер ерекшеленеді?
3. Процестерді сипаттауда қандай жағдайлар болуы мүмкін? Оларға сипаттама беріңіз.
4. Case – әдістер дегеніміз не?
5. Case – әдістер құрамына қандай компоненттер кіреді?
Деректерді өңдеу технологиясы бойынша деректер базасы орталықтандырылған және бөлшектелінген болып бөлінеді.
Орталықтандырылған деректер базасы бір есептеу жүйесінің жадысында сақталады. Егер бұл есептеу жүйесі ЭЕМ желісінің компоненті болып табылса, онда осы қорға кіру мүмкін. Деректер базасын пайдаланудың мұндай әдісі ДК жергілікті желілерінде жиі пайдаланылады.
Бөлшектелінген деректер базасы қиылысатын немесе бірінің бөлігін бірі қайталайтын, әр түрлі ЭЕМ-де сақталатын есептеу желісінің бірнешеуінен тұрады. Мұндай қормен жұмыс істеу бөлшектелінген деректер базасын басқару жүйесі көмегімен жүзеге асады.
Деректерге кіру әдісі бойынша деректер базасы деректер базасына жергілікті кірумен және деректер базасына желілік кірумен анықталады.
Желілік кірумен орталықтандырылған Ақпараттық жүйелердегі мәліметтер базасы мынадай жүйелердің әр түрлі архитектураларын қамтамасыз етеді:
- файл-сервер;
- клиент-сервер.
Файл-сервер. Желілік кіру кезінде ДБ жүйесінің архитектурасы желі машинасынан біреуін орталық (файлдар сервері) ретінде алуды жоспарлайды. Ондай машинада бірге пайдаланылатын орталықтандырылған ДБ сақталады. Желінің барлық басқа машиналары жұмыс станциялары функциясын орындайды. Деректер базасының файлдары сұраныстарын жұмыс станцияларына жібереді, онда негізінен өңдеу жұмыстары жүргізіледі. Файл-сервер концепциясын 1-суретте шартты түрде суреттелген.
Клиент-сервер. Бұл концепцияда орталықтандырылған деректер базасын сақтаудан басқа орталық машина (деректер базасының сервері) деректерді өңдеудің негізгі көлемін орындауды қамтамасыз ету керек. Деректерге сұраныс беру іздеуді және серверден деректерді алуды тудырады. Табылған деректер (файлдар емес) желі бойынша серверден клиентке жіберіледі. Клиент-сервер архитектурасының спецификасы SQL сұраныстар тілін пайдалану болып табылады. Клиент-сервер концепциясы 2-суретте суреттелген.
1-сурет. Файл-сервер концепциясы
1-сурет. Клиент-сервер концепциясы
ДБ қойылатын жаңа талаптар
80-ші жылдардың аяғында ДБ үшін жұмыстың жаңа шарттары пайда болды: ақпараттың үлкен көлемі көптеген жерлерде туындайды (мысалы, көтерме-бөлшек сауда, полиграфиялық және басқа өндірістер); деректердің үлкен санының басы орталық болуы мүмкін, бірақ бұл деректерге перифериямен бірге тез кіру желісі қажет (бір графикпен істейтін географиялық бөлінген өндіріс). Сонымен қатар деректер орталықпен сұралуы мүмкін. Жылдам сұраныстарда пайдаланылатын деректердің үлкен көлемі бар (авиа – және темір жол билеттерін сату).
Орталықтандырылған ДБ жаңа талаптарды қанағаттандыра алмады.
Деректердің берудің тез таралатын желілері, ДК сыртқы жады көлемінің жылдам ұлғаюы 80-ші жылдарда оның арзандау кезінде бөлшектелген ДБ (БДБ) кең ендіруге көмектесті.
БДБ артықтылықтарына мыналар жатады:
1. БДБ құрылымының кәсіпорын құрылымына сәйкестігі;
2. жергілікті ДБ-мен тығыз байланысты болуы;
3. тораптарды орталықтандырудың кең мүмкіндігі;
4. ақпаратқа тәуелсіз кіру, деректерді беру құнының төмендеуі (деректерді тығыздау және концентрациялау негізінде);
7. файлдарды олардың белсенділігіне сәйкес бөлу мүмкіндігі;
8. стандарт интерфейс арқылы жергілікті ДБ тәуелсіз құру.
Сонымен қатар БДБ өте қиын құрылымы бар. Бұл қосымша мәселелердің туындауына әкеледі (Деректердің уақыт бойынша сәйкес келмеуі, жаңарту және сұраныс процестерінің сәйкеспеуі, телекоммуникациялық ресурстарды пайдалану, қосымша қосылған жергілікті ДБ жұмыс істеу есебі).
Күрделі мәселелер бірдей, көбінесе реляциялық деректер базасымен біртекті (гомогенді) жергілікті ДБ БДБ ортасында интеграциялау кезінде туындайды.
Егер жергілікті ДБ деректердің әртүрлі модельдерін пайдалану арқылы құрылса (біртекті емес, гетерогенді БДБ), мәселелер әлдеқайда қиындай түседі.
Бөлшектелген деректер базасы (БДБ) – логикалық интегралданған және территориялық бөлінген ДБ, ақпаратты құру, енгізу және өңдеуге арналған жүйе.
Бұл ақпарат деректерді беру желісі арқылы байланысқан әртүрлі ЭЕМ-де сақталатындығын білдіреді.
БДБ құрамы мен жұмысы
Схемада желілік ДББЖ анықтайтын пайдаланушылық, ауқымды (концептуалды) фрагментарлы (логикалық) және бөлшектелген (жергіліктенген) деректерді көрсету деңгейлерін ерекшелейді..
БДБ сақталатын деректердің жалпы жиыны (кестелер жүйесі) 1-кестеде көрсетілген.
Кесте 1.
Бұл ауқымды деңгей орталықтандырылған ДБ концептуалды моделі сияқты әдістермен де жобалау кезінде анықталады.
Ауқымды деңгейдің барлық деректері нақты пайдаланушыға берілуі мүмкін емес. Толық деректер (пайдаланушылық, сыртқы деңгей) басты кәсіпорынның 1 торабында бар. 2, 3 тораптарды деректер толық емес. 3 торапта олардың түрі 2 кестеде көрсетілгендей болады.
Кесте 2.
Пайдаланушылық деңгей фрагменттерден тұрады (мысалы, A, B, C, 1, 2, 3 жолдары немесе 1 кесте бағаны).
Горизонтальды және вертикальды фрагменттеуді (бөлшектеу) ерекшелейді.
Горизонтальды фрагменттеу тораптар бойынша бөлумен байланысты. Горизонтальды фрагменттеу жабылмайды.
Вертикальды фрагменттеу есептер бойынша деректерді топтастырумен байланысты.
Фрагменттеу көбінесе тораптарды ақпаратты қайталауды (дубль) болжамайды. Сонымен қатар бөлшектелген деңгейдің торабы бойынша (локализация) фрагменттерді орналастыру кезінде тораптарда БДБ бір бөлігінің көшірмесі болуы мүмкін.
Мысалы, 1 кестедегі мысал үшін жергіліктендіру (локализация) 3-кестеде көрсетілгендей түрде болуы мүмкін.
