Комментатор мен шолушы

Батыс журналистикасында «факт – киелі, ал комментарий – еркін» деген сөз бар. «Америка даусы» (Voice of America) радиосының тыңдарманы «…бұл комментарий Құрама Штаттардың үкіметінің көзқарасын білдіреді» дегенді естіп үйренген. Комментарий – фактінің өзі емес, оған деген көзқарас. Комментатор – сұрақтың туындау тарихымен таныс, осы тақырыпты зерттеген, өз болжамы мен пікірін білдіруге моральдық құқығы бар тәжірибелі журналист. Бірақ ол да оқиғаға өзге де көзқарастардың барын жоққа шығармайды, ол көзқарастарды сынауы мүмкін. Комментатор жаңалықтар қызметінде немесе одан кейін қандай бір күрделі саяси мәселені талқылау қажеттілігі туындаса, қандай бір жаңа фактіге тарихи-саяси баға беру керек болса эфирге шығады.

Комментарий көрерменнің оқиға жөнінде өзіндік пікірін қалыптастыруына ықпал етеді деп саналады. Талдамалы бағдарламада мемлекеттегі барлық (биліктің түбіне жетуді, қоғамдық құрылымды жоқ қылуды көздейтін экстремистік көзқарастан басқа) саяси бағыттар жөнінде айтылуы керек. Сондықтан редакцияның міндеті – түрлі көзқарасты ұстанған комментаторларға сөз беру. Аудиторияны логика, темперамент, материалмен арадағы дистанция (өзінің қайшылықтан алыс тұруы) сендіреді. Әрине, комментарий эмоцияны қыздыруға емес, ой мен санаға бағытталуы тиіс. Комментатордың актерлік қабілетіне келсек, ол журналистке өте керек.

Шолушы – жеке бағдарлама жүргізетін, видеоматериалды көрсете отырып, өз пікірін білдіретін, кейде студия қонақтарымен әңгімеге де жүгінетін, белгілі бір салада маманданған журналист (немесе өзге мамандық иесі: саяхатшы, космонавт, балерина, дәрігер, т.б.). Ол әңгімелесе алатын, камераны «сезіне алатын» (яғни өзіне көрінбейтін аудиторияны сезінетін), күрделі нәрсе жөнінде қарапайым әңгімелеп беретін адам болуы керек.

Шолушының комментатордан айырмашылығы:

1. «Журналдық» типтегі күрделі бағдарламалардың сценариін жасай алады, студияда еркін әңгімелеседі.

2. Шолушы саяси тақырыпқа көп бара бермейді. Ол насихатшы, үгітші емес, керісінше энциклопедист деуге болады. Ал оларға ортақ қасиет: екеуі де экранға өз пікірін айту үшін, өз эрудициясын көрсету үшін шығады. Олар көрерменді қызықтыра алады. Олар әдетте тәжірибелі, орта жастағы адамдар, сөз байлығы мол, публицистикалық монологты еркін де көркем жеткізуге қабілетті.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [6]; [8]; [11]; [12]; [15];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

Лекция 9. Телевизия тәжірибесінде қолданылатын негізгі ұғымдар.

Телевизия – БАҚ ғана емес, оның үстіне шығармашылықтың түрі. Ендеше оның да ерекше тілі болуы заңды. Экран тілі – техникалық тәсілдер мен көркемдеу-мазмұндау әдістерінің жиынтығы. Ақпарат берудің экрандық типі телевизия мен киноға ортақ экран тілі қалыптасқан. Оны алғаш кинематографистер қалыптастырды, кино шеберлері дамытып, көрермен қабылдаған кезде телевизия енді дүниеге келген болатын.

Кеңістіктің экран рамкасында шектелген бейнесі кадр деп аталады. Кино мен телевизияның кеңістікке ғана емес, уақытқа да қатысты ұғым екені белгілі. Сондықтан «кадр» ұғымы тағы бір белгіні – ұзақтықты, яғни, бейненің экраннан көріну ұзақтығын да білдіреді.

Кадрдағы бейненің көлемін план деп атайды. «План» ұғымы кадрдағы бейненің үлкен-кішілігін білдіреді, ол камера мен объектінің арақашықтығына және объективтің фокустық арақашықтығына байланысты. Пландарды нақты 6 түрге бөлуге болады:

1. Қашықтық план (М: адам және оның айналасы)

2. Жалпы план (М: адамның ұзына бойы)

3. Орта план (М: адамның тізесіне дейін)

4. Белдің план (М: адамның беліне дейін)

5. Ірі план (М: адамның басы)

6. Макроплан (жекелеген деталь, М: адамның көзі).

Ракурс термині бейнелеу өнерінен ауысқан, алғашында фигураны қысқартып, кішірейтіп беруді осылай атаған. Ал қазір ракурс – бейнені ерекше көру нүктесінен (жоғарыдан, төменнен, т.б.) түсірудегі қатты қысқартуды білдіреді.

Экранда бейне белгілі бір көлемде (планда), белгілі бір нүктеден түсірілгені көрінсе, мұндай қасиет сурет өнеріне де тән. Бірақ телевизия мен бейнелеу өнерінің басты айырмашылығы – экрандағы бейне тұрақсыз, ол көрінеді де жоғалады. Оның үстіне экрандағы бейне қозғалады, ал қозғалыстың кеңістікте және уақытта белгілі бір ұзақтығы бар екені белгілі.

Фильм немесе телебағдарлама көрерменге бірімен бірі ауысып келетін кадрлар ағынымен әсер етеді. Кадрлардың тоқтаусыз ағыны – экранның басты ерекшелігі. Ендеше кадрлардың алмасуы, кезегімен келуі аса маңызды.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [15]; [17]; [19]; [21]; [22];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

Лекция 10. Телевизиялық түсіру (съемка) түрлері.

Қозғалыстағы камерамен түсіру экрандағы бейненің мәнін аша түседі. Қозғалыстан түсірудің бірнеше түрлері бар.

Панорамалау - өзінің вертикаль немесе горизонталь осі бойында айналып тұрып түсіру. Камера бір орында бекітілген, бірақ ол жоғары-төмен, оңға-солға айналып тұрып түсіреді (Мысалы, футбол стадионында камера көлденеңінен айналып, доптың қозғалысынан қалмайды).

Қозғалыстан түсірудің екінші түрі – проезд немесе трэвеллинг (ағылшынша саяхатшы немесе жылжымалы). Ол горизонталь немесе вертикаль қозғалып түсіруді білдіреді (көше бойымен жүру, жерден үйдің шатырына дейін және керісінше бағытта түсіру, камераның қозғалыстағы машинаның қасында жүріп түсіруі). Трэвеллингтің отъезд, наезд, яғни объектіге жақындау немесе алыстау арқылы түсіретін түрлері бар. Кейінгі жылдары камера объектіге кәдімгідей жақындап келмейді, тек арнаулы объективтің көмегімен бейненің бұрышы өзгереді, бұл тәсіл оптикалық наезд аталады.

Траекториялық түсіру – қозғалыстан түсірудің тағы бір түрі. Ол – трэвеллинг пен панорамалаудың жиынтығы, камераның күрделі қозғалысы. Оның барысында ұзын сапты құрылғысы бар оператор краны қолданылады, кран жан-жаққа, жоғары-төмен қозғалады, айналады.

Қозғалыстағы камерамен түсірудің кез-келген түрі арқылы кадрішілік монтаж эффектіне қол жеткізуге болады. Кадрішілік монтаж бір ұзақ кадр ішінде үзіліссіз түсіруге мүмкіндік туғызады.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [8]; [11]; [15]; [16]; [19];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

2.3 Семинар сабақтарының жоспары.

1. Кіріспе. Жаңа телевизиялық технологиялар

Сұрақнама

1. Пәннің мақсаты мен міндеті.

2. Телекоммуникациялық технологиялардың дамуы.

Тапсырмалар:

1.Компьютерлік технологияның ерекшелігін жазу.

2.Ақпарат таратудағы телекоммуницияның орнын анықтау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1.Жалпы телекоммуникациялық технологиялар бойынша әдебиеттерді оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [1]; [3]; [5]; [6]; [11]; [12]; [15]

Қосымша әдебиеттер: [4]; [5]; [8]; [11];

2. Компьютерлік технологияның мүмкіндіктері.

Сұрақнама

1. Компьютерлік бейнеөнімдер.

2. Компьютерлік кескіндемелер

Тапсырмалар:

1. Компьютерде бейнеөнімді өңдеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1.Компьютерлік бейнеөнімдерге қатысты кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [2]; [4]; [10]; [11]; [13]; [17]; [21]

Қосымша әдебиеттер: [6]; [8]; [11];

3. Компьютерлік бейнеөңдеу.

Сұрақнама

1. Компьютерлік монтаждың пайда болуы.

2.Adode Premiere Pro бағдарламасының мүмкіндіктері.

Тапсырмалар:

1. Adode Premiere Pro бағдарламасы туралы конспект жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1.Компьютерлік бейнеөнімдерге қатысты кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [3]; [8]; [9]; [14]; [17]; [20];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

4. Компьютерлік технологияның көмегімен бейнені өңдеу.

Сұрақнама

1. Клип, бейнелердің компьютерде өңделуі.

2. Өңделген бейнелердің таратылуы.

Тапсырмалар:

1. Компьютерде бағдарламаның көмегімен монтаж жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1.Компьютерлік бейнеөнімдерге қатысты кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [8]; [9]; [10]; [11]; [13]; [14];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

5. Телевизияның жаңа ақпаратты технологиялары және мүмкіндіктері

Сұрақнама

1. Жаңа ақпараттық технологиялардың БАҚ жүйесіне енуі.

2. Интернет және журналистика.

Тапсырмалар:

1. Қазақстандағы Интернет жүйесінің дамуы. Реферат әзірлеу.

2. Интернет жүйесі бойынша ақпаратты оқу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша тележурналистика байланысты зерттеу еңбектерді оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [11]; [17]; [18]; [19];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

6. Цифрлық технологияның дамуы және қолданылуы

Сұрақнама

1. Сандық телехабар тарату технологиясының дамуы.

2. Реал-видео, Веб–ТВ. ТВ-гидтер, Микро-телевидениелердің дамуы.

Тапсырмалар:

1. Adobe Premiereбағдарламасымен компьютерде монтаж жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша арнайы кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [5]; [8]; [9]; [10]; [17];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

7. Телевизиялық монтаж түрлері

Сұрақнама

1. Телевизиялық монтаждың түрлері.

2. Монтажға арналған арнайы бағдарламалар.

Тапсырмалар:

1. Adobe Premiereбағдарламасымен компьютерде монтаж жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша арнайы кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [15]; [17]; [19]; [21]; [22];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

8. Телевизиядағы шығармашылық топ

Сұрақнама

1. Редактор және продюсер жұмысының ерекшеліктері

2. Телерепортер жұмысы

3. Комментатор мен шолушы жұмысы

Тапсырмалар:

1. Телерепортер жұмысы туралы конспектілеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша арнайы кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [6]; [8]; [11]; [12]; [15];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

9. Телевизия тәжірибесінде қолданылатын негізгі ұғымдар.

Сұрақнама:

1. Телевизия шығармашылықтың түрі.

2. Ракурс, план, кадр ұғымдары.

Тапсырмалар:

1. Экран тілі туралы конспекті жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша арнайы кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [15]; [17]; [19]; [21]; [22];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

10. Телевизиялық түсіру (съемка) түрлері.

Сұрақнама:

1. Телевизиялық түсіру түрлері.

2. Телевизиялық түсірудегі оператор шеберлігі.

Тапсырмалар:

1. Облыстық «Қазақстан-Қарағанды» телеканалының операторларының шеберлігімен танысу.

2. Бейнекамерамен жұмыс істеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Журналистік шеберлікке байланысты арнайы кітаптарды оқу.

Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [8]; [11]; [15]; [16]; [19];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

2.4. Лабораториялық сабақтардың жоспары

Лабораториялық сабақтар қарастырылмаған.

2.5 Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студеттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары

СОӨЖ 1 Жаңа телевизиялық технологиялар

Тапсырмалар:

1. Пәннің мақсаты мен міндеті.

2. Телекоммуникациялық технологиялардың дамуы.

Өткізу түрі:

1. Техникалық әдебиеттерді оқып, конспектілеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [1]; [3]; [5]; [6]; [11]; [12]; [15]

Қосымша әдебиеттер: [4]; [5]; [8]; [11];

СОӨЖ 2 Компьютерлік технологияның мүмкіндіктері

Тапсырмалар:

1. Компьютерлік технологияның дамуы.

2. Ақпарат таратудағы жаңа технологиялар.

Өткізу түрі:

1. Техникалық әдебиеттерді оқып, реферат жазу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [2]; [4]; [10]; [11]; [13]; [17]; [21]

Қосымша әдебиеттер: [6]; [8]; [11];

СОӨЖ 3 Компьютерлік бейнеөңеу

Тапсырмалар:

1. Бейнеөңдеу бағдарламасының жаңашылдықтары.

2. Adode Premiere Pro бағдарламасымен танысу.

Өткізу түрі:

1. Adode Premiere Pro бағдарламасымен компьютерде жұмыс жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [3]; [8]; [9]; [14]; [17]; [20];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

СОӨЖ 4 Компьютерлік технологияның көмегімен бейнені өңдеу

Тапсырмалар:

1. Adode Premiere Pro бағдарламасымен монтаж жасау.

Өткізу түрі:

1. Компьютермен жұмыс жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [8]; [9]; [10]; [11]; [13]; [14];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

СОӨЖ 5 Телевизияның жаңа ақпаратты технологиялары және мүмкіндіктері.

Тапсырмалар:

1.Интернет және журналистика.

Өткізу түрі:

1.Арнайы сайттармен жұмыстарымен танысып, талдау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [11]; [17]; [18]; [19];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

СОӨЖ 6 Цифрлық технологияның дамуы және қолданылуы

Тапсырмалар:

1. Сандық телехабар тарату технологиясының дамуына анализ жасау.

Өткізу түрі:

1. Арнайы мәліметтерді пайдалана отырып, қорытынды анализ жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [5]; [8]; [9]; [10]; [17];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

СОӨЖ 7 Телевизиялық монтаж түрлері.

Тапсырмалар:

1. Телевизиялық монтаж. өзіндік ерекшеліктері.

Өткізу түрі:

1.Adobe Premiereбағдарламасымен компьютерде монтаж жасау.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [15]; [17]; [19]; [21]; [22];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

СОӨЖ 8 Телевизиядағы шығармашылық топ.

Тапсырмалар:

1. Телевидениедегі комментаторлар.

Өткізу түрі:

1. Қазақ телевизиясының комментатарлары туралы реферат әзірлеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [6]; [8]; [11]; [12]; [15];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

СОӨЖ 9 Телевизия тәжірибесінде қолданылатын негізгі ұғымдар

Тапсырмалар:

1. Ракурс, план ұғымдарының ерекшеліктері.

Өткізу түрі:

1. Студияда бейнекамерамен жұмыс істеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [15]; [17]; [19]; [21]; [22];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

СОӨЖ 10 Телевизиялық түсіру (съемка) түрлері

Тапсырмалар:

1. Жетекші операторлардың түсіру шеберліктерімен танысу.

Өткізу түрі:

1. Студияда бейнекамерамен арнайы жұмыс істеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [8]; [11]; [15]; [16]; [19];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

2.6 Студеттердің өзіндік жұмыстары бойынша

өткізілетін сабақтардың жоспары

СӨЖ 1-2

Тақырып: Жаңа телевизиялық технологиялар. Компьютерлік технологияның мүмкіндіктері.

Тапсырма: Телекоммуникациялық технологияның пайда болуы туралы реферат әзірлеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [1]; [3]; [5]; [6]; [11]; [12]; [15]

Қосымша әдебиеттер: [4]; [5]; [8]; [11];

СӨЖ 3-4

Тақырып: Компьютерлік бейнеөңдеу. Компьютерлік технологияның көмегімен бейнені өңдеу.

Тапсырма: Облыстық «Қазақстан-Қарағанды» телевизия-сының монтаждау бөлімінің жұмысымен танысу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [2]; [4]; [10]; [11]; [13]; [17]; [21]

Қосымша әдебиеттер: [6]; [8]; [11];

СӨЖ 5-6

Тақырып: Телевизияның жаңа ақпаратты технологиялары және мүмкіндіктері. Цифрлық технологияның дамуы және қолданылуы.

Тапсырма: Қазақстандағы цифрлық технологияның дамуы.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [5]; [8]; [9]; [10]; [17];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [6]; [8]; [11];

СӨЖ7-8

Тақырып: Телевизиялық монтаж түрлері. Телевизиядағы шығармашылық топ.

Тапсырма: Телевизиядағы шығармашылық топтың жұмысымен танысу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [6]; [8]; [11]; [12]; [15];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

СӨЖ 9

Тақырып: Телевизия тәжірибесінде қолданылатын негізгі ұғымдар.

Тапсырма: Студияда бейнекамерамен жұмыс істеу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [15]; [17]; [19]; [21]; [22];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

СӨЖ 10

Тақырып: Телевизиялық түсіру (съемка) түрлері

Тапсырма: Облыстық «Қазақстан-Қарағанды» телеарнасының хабар түсіру жұмысына қатысу.

Әдістемелік нұсқаулар:

1. Аталған тақырып бойынша ұсынылған әдебиеттерді пайдалану керек.

Ұсынылатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер: [7]; [8]; [11]; [15]; [16]; [19];

Қосымша әдебиеттер: [1]; [9]; [10]; [11];

2.6.1. Курс бойынша жазбаша жұмыстар тақырыптары

Реферат тақырыптары

Реферат тақырыптары

1. Тележурналистиканың табиғаты.

2.Монтаж жасауға арналған Adobe Premiereбағдарламасы.

3. Микрофонның қызметі.

4. Телехабар жасауға арналған компьютерлік бағдарлама.

5. Телестудия және қызметкерлер міндеттері.

6. Магнитофондар қызметі.

7. Эфирлік және кабельдік телевизия.

8. Интернет және тележурналистика.

Бақылау жұмысының тақырыптары:

1. Қазақстанның ақпараттық кеңістігі.

2. Мемлекеттік және коммерциялық телехабар тарату.

3. Телевизиядағы микшерлеу пульті.

4. Қазіргі заманғы телевизиялық компьютер монтажы.

5. Телевизия дамуындағы қазіргі үрдістер.

6. «Қазақстан» корпорациясы. Дамуы және тарихы.

7. Телеарналардағы ақпаратты-музыкалық хабарлар.

8. Телевизиядағы режиссер, режиссер ассисентінің ерекшеліктері.

2.6.2 Курстық жұмыс тақырыптары:

1. Телевизиядағы жанрлар мен пішіндердердің дамуы.
2. Қазақ телевизиясының қалыптасуы.
3. Тележурналистиканың табиғаты.
4. Тележурналистиканың функциялары.
5. Тележурналистиканың бейнелеуші құралдары.
6. Экран тілі.
7. Тележурналистиканың құрылымдық жүйесі.
8. Телесценарий.
9. Телехабардың сапалық белгілері.
10. Журналистиканың БАҚ жүйесіндегі алатын орны.
11. Экрандағы дизайн.
12. Сөйлеу техникасы.
13. Тікелей эфир алдындағы шығармашылық ізденіс.
14. Теледидардағы журналистік мамандар, олардың кәсіби ерекшеліктері.
15. Сандық технологияның телевизияда қолданылуы.
16. Радиожурналистің әдебі.
17. Телевизиялық бейнемонтаж.
18. Телевизиядағы Adobe Effect бағдарламасының мүмкіндіктері.
19. Телехабарды жоспарлау принциптері.
20. Телеаудиторияның негізгі критерийлері.

2.7 Оқу сабақтарына бағдарламалық және мультимедиялық ілеспе

2.8 Өзіндік бақылау үшін тест тапсырмалар

1. Кабельді телевизияның құрылымын көрсетіңіз:

A) Студия-спутник-антенна.

B) Хабар беруші станция – қабылдаушы станция – кабель – теледидар.

C) Хабар беруші студия – кабель – теледидар.

D) Қабылдаушы студия – спутник – кабель – теледидар.

E) Студия-спутник-кабель-антенна.

2. Ең алғашқы спутниктік жүйе қашан құрылды:

A) 1966 ж. АҚШ-та.

B) 1967 ж. КСРО-да.

C) 1968 ж. АҚШ-та.

D) 1970 ж. КСРО-да.

E)& 1965 ж. АҚШ-та.

3. Декодер деген не:

A) Кабельдік теледидар.

B) Спутник.

C) Теледидарға қосымша құрылғы.

D) Трансформатор.

E) Сигналды күшейткіш.

4. “План” деген не:

A) Кескін ішінде берілген кесінді көрініс.

B) Ракурс.

C) Кадрда бейнеленген нәрсенің көлемі.

D) Ұзақ кадр.

E) Монтаж түрі.

5. “Панорамалау” деген не:

A) Монтаждың түрі.

B) Жарық беру тәсілі.

C) Режиссердің өңдеуі.

D) Түсірудің түрі.

E) Репортаж түрі.

6. Мына сипаттама қай жүйеге тән: “Алғашқы спутнигі 1976 ж. ұшырылған. Ол КСРО аумағының 10 процентін қамтыды:

A) “Горизонт”.

B) “Орбита”.

C) “Экран”.

D) “Москва”.

E) “Жарық”.

7. ВВС телекомпаниясының тұрақты хабар бере бастаған мерзімі:

A) 1939 ж.

B) 1938 ж.

C) 1937 ж.

D) 1936 ж.

E) 1935 ж.

8. Ракурс деген не:

A) Объектіні әдеттегіден өзгеше көру нүктесінен түсіру.

B) Бейнені ықшамдап алу .

C) Кадрда бейнеленген нәрсенің көлемі.

D) Кескін ішінде берілген кескінді көрініс.

E) Планның түрі.

9. Ішкі субъективті байланысты беруде қолданылатын параллельді монтаждың түрі:

A) Панорамалау.

B) Тревеллинг.

C) Ассоциациялау.

D) Траекториялық түсіру.

E) Кадрішілік монтаж.

10. Кадраралық монтаж деген не:

A) Түрлі көру нүктелерінен түсірілген бейнелердің монтажы.

В) Бір камерамен, бірақ қозғалыста түсірілген бейнелердің монтажы.

С) Қозғалмайтын камерамен түсіру.

D) Ірі және белдік пландардан түсірілген бейнелердің монтажы.

E) Кадрлар арасындағы образдық байланыс орнататын монтаж.

11. Ресей телерадиохабар таратушылары 1999 ж. қол қойған құжат:

A)& Телерадиохабар таратушылардың Кодексі.

B) Телехабар таратушылардың Хартиясы.

C) Телерадиохабар таратушылардың Хартиясы.

D) Телехабар таратушылардың Кодексі.

E) Телехабар таратушылардың этикалық кодексі.

12. Кадрлар тобы, деректер ретімен жұмыс – оның міндеті:

A) Монтажшы.

B) Суретші-декоратор.

C) Телережиссер.

D) Дыбыс режиссері.

E) Жарық түсіруші.

13. 130 елді біріктіріп, 1964 ж. құрылған спутниктік коммерциялық корпорация қалай аталады:

A) Россия.

B) Inmarsat.

C) Eutelsat.

D) Intelsat.

E) Arabsat.

14. Спутниктік телевизияның құрылымын көрсетіңіз:

A) Студия-спутник-антенна.

B) Студия – хабар беруші (передатчик) – теледидар.

C) Жердегі хабарлаушы станция - жер серігі – антенна – теледидар.

D) Хабар беруші станция – қабылдаушы станция – кабель – теледидар.

E) Студия-спутник-кабель-антенна.

15. “Жарық” жер серігі жүйесінің қазіргі таңдағы қолданылу аясы:

A) Шет елдегі қазақ диаспорасымен байланыс.

B) Әлемдік спутник жүйесіне ену.

C) Мұнай көздерін іздеу мен пайдалану мүмкіндіктерін анықтау.

D) Қазақстан территориясындағы неміс тілді тұрғындардың өз тіліндегі хабарларды қабылдай алуына мүмкіндік беру.

E) Әскери мақсатта.

16. 1985 ж. құрылып, құрамына бір құрлықта орналасқан 39 ел кірген спутниктік байланыс ұйымы:

A) Arabsat.

B) Intelsat.

C) Inmarsat.

D) Eutelsat.

E) Казсат.

17. Қазақстан қандай халықаралық спутниктік байланыс жүйесінің мүшесі болып табылады:

A) Intelsat.

B) Eutelsat.

C) Inmarsat.

D) “Жарық”.

E) “Орбита”.

18. 1984 жылы құрылып, Intelsat-тың монополиясына қауіп төндірген американ спутниктік жүйелері:

A) Inmarsat, Cosmos.

B) Галс, Курьер.

C) Марафон, Orion.

D) Panamsat, Orion .

E) Казсат.

19. Бір камераның қозғалысы барысында көру нүктесін ауыстыру арқасында алынған кадрлар мазмұнын өзгерту:

A) Кадраралық монтаж.

B) Кадрішілік монтаж.

C) Техникалық монтаж.

D) Құрылымдық монтаж.

E) Арнаулы монтаж.

20. Формат дегеніміз не:

A) Хабардың хронометражы.

B) Хабардың мерзімі.

C) Телехабардың тұрақты сипаты.

D) Телехабардың тұрақты мөлшері .

E) Телехабардың формасы.

Дұрыс жауаптардың кілттері

Студенттердің білімін бағалау критериилері

2.9 Курс бойынша емтихан сұрақтары

3 Қазақ телевизиясының қалыптасу тарихы.

4 Қазіргі телехабар тарату жүйесі.

5 Жердің жасанды серігі арқылы хабар тарату.

6 Теледидар және Интернет.

7 Қазақстандағы кабельдік теледидар.

8 Телевизиядағы монтаждау технологиясы.

9 Телевизиядағы сандық технологияның дамуы.

10 Теледизайн (заставка, кадр, титр, графика)

11 Визуальды және дыбыстық эффектілер.

12 Телевизияда видеомагнитофондардың қолданылуы.

13 Телевизиядағы журналистік мамандықтар.

14 Телехабар жасауға арналған компьютерлік бағдарлама.

15 Телестудиялар. Олардың қызметтері.

16 Тәуелсіз және мемлекеттік телеарналар. Олардың ерекшеліктері.

17 Қазақстанда жұмыс істейтін телеарналар түрлері, қызметі.

18 Телехабар таратудағы соңғы үрдістер қандай?

19 Қазақстанның ақпарат кеңістігі.

20 Телеарнадан көрген жарнаманы талдаңыз.

21 Телехабарлар мәтінін әдеби өңдеу.

22 Хабар жасаушы журналистке қойылатын талаптар.

23 Телевизия үйі, ондағы қызметкерлер міндеттері.

24 Дыбыс режиссері және оператор қызметтері.

25 Жоғары сапалы теледидар.

МАЗМҰНЫ

1. ПӘН БОЙЫНША ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН – SYLLABUS

1.1.Оқытушы жайында мәлімет................................................3

1.2. Пән туралы мәлімет.............................................................3

1.3. Пререквизиттер....................................................................3

1.4. Постреквизиттер..................................................................3

1.5. Пәннің қысқаша мазмұны...................................................3

1.6. Оқыту нәтижелері................................................................4

1.7.Тапсырмаларды орындау және өткізу кестесі.................4-5

1.8. Ұсынылған әдебиеттер тізімі...........................................5-7

1.9. Білімді бағалау көрсеткіштері...........................................7

1.10. Курстың саясаты мен процедурасы................................7

2.ПӘН БОЙЫНША ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР

2.1. Күндізгі бөлімнің тақырыптық жоспары..........................8

2.2. Лекция тезистері.............................................................8-25

2.3.Семинар сабақтарының жоспары............................... 26-29

2.4. Лабораториялық сабақтардың жоспары.........................29

2.5.Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студеттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары.........................................................................................29-33

2.6. Студеттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары................................................................. 33-35

2.6.1 Курс бойынша жазбаша жұмыстар тақырыптары........35

2.6.2. Курстық жұмыс тақырыптары..................................35-36

2.7. Оқу сабақтарына бағдарламалаық және мультимедиялық ілеспе..............................................................................................36-37

2.8. Өзіндік бақылау үшін тест тапсырмалар....................37-41

2.9. Курс бойынша емтихан сұрақтары..............................41-42

ОӘК кафедра отырысында талқыланған

(Хаттама №9 «04» мамыр 2012 ж.)

ОӘК Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың ғылыми-әдістемелік кеңесімен мақұлданған

(Хаттама №6 «08» маусым 2012 ж.)

«Компьютерлік видеомонтаж» пәні бойынша

«Журналистика» мамандығы үшін

ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН

Беркамалова Роза Нұртазақызы

Басуға ___ 2012 ж.Қол қойылды.Пішімі 60х84 1/16. Кітап-журнал қағазы. Көлемі ___ ес.-б.т. Таралымы__ дана. Тапсырыс №___

Е.А.Бөкетов атындағы Карағанды мемлекеттік университетінің баспасы

470061, Караганды қ., Гоголь к-сі, 38