ЖЖА топтастыру

ЖЖА – ның бастапқы кезеңінде бірыңғай әдіс және жіктеу белгілері, негізгі жіктеу топтамалары және ЖЖА – ның белгілеу ережелері өңделу керек.

ЖЖА- дың жобаларының біртұтастылығы және топтастырудың белгілері, негізгі классификациялық топтардың белгілері болу керек. Топтастыру нысана жерін жүйеде белгілейді, немесе оның қажетті құрамы мен негізгі құрамын көрсетед.Осыған байланысты өзінің ішіндегі ақпараттарды сақтау және ақпараттың іздеу қызметін өзі атқарып отырады. Жүйелеу ЖЖА – ның ішінде техникалық негізделген шарттардың құру, жұмыс істеу және стандарттау процесстерің қамтамасыз етуін жасайды.

ЖЖА –ның жіктеуі 23501.108-85 мемлекеттік стандартпен анықталған. Негізгі ЖЖА-дың топтарының жіктелуі 1- 8 кестелерде келтірілген.

1 кесте - Жіктеулік ЖЖА дың топтастырылуының жобасының нысанының жіктелуі үлгісі бойынша берілген

2 кесте – ЖЖА-дың топтастырылуының жіктелуі жоба нысанының әртүрлілігі

3 кесте – ЖЖА-дың топтастырылуының жіктелуі жоба нысанының үлгісі бойынша күрделілігі.

4 кесте – ЖЖА- ның жіктеу топтамасын автоматтандыру жинағы бойынша жобалау

5 кесте – жобалаудың автоматтандырылуының деңгейі бойынша ЖЖА – ны жіктеу топтамасы

6 -кесте. Шығарылатын жобалау құжаттарын міңездеме бойынша ЖЖА-ның жіктеу топтамасы

7 кесте - Техникалық қамтамасыздандыру құрылымында деңгей саны бойынша ЖЖА-ның жіктеу жобалауы

8 кесте ЖЖА дың шығарылған нысандарының мөлшері бойынша құжаттар топтастырыу.

Әр бір орнатылған классификатциялық топтардың мінездемелері мен жүктемелерінің белгілері

ХХХХХХ

Жобаланған нысананың типі

Жобаланған нысананың әртүрлілігі

Жобаланған нысананың күрделіл

Жобанаың автоландыру көлем

Жобаның біртұтас автоматтандырылу

Шығарлыған жобалардың құжаттарының мінездемес

Шығарлыған жобалардың құжаттарының щмөлшері

Техникалық қамтамасыздандыру жүйесінің мөлшер деңгейі

Жобаның автоматтандыру жобасының теориялық қағидасы үздіксіз даму үстінде. ЖЖА кешендерінің жаңадан пайда болған техникалық және бағдарламалық құралдарының арқасында ЖЖА- дың топтастырылған барлық нобайлары әрқашанда дамылсыз өзгерістермен үздіксіз жаңарудың үстінде болды.

8. Жобалау үрдістерінің жалпы мәдіметтері. Жобалаудыңжүзеге асуынының әдіс –тәсілдерін.

8.1 кезең және жобалау кезеңдерінің

Бейнеленген барлық техникалық нысанның жобасы- жасалған, өңделген және алі жүзеге аспаған қалпындағы нысандар. Нысанның немесе оның құрама бөлігінің бейнесі адамның шығармашылығының нәтижесінде қиялында пайда болады ,немесе басқа алгоритмдармен бітеқайнасудың арқасында адамның ЭВммен өзара байланысы туындайды .Кез келген инженерлік жобалардың бастапқы жұмысы қандайда бір техникалық нысандардың қажеттілігінен туындайды, олар құрлыс , өндірістік жобалар болуы мүмкін.Жобалаудың өзіндік ерекшелігі мынада ол техникалық үрдістердің жалғастыруымен ,сонымен қатар техникалық тапсырмаларды негізге ала отырып , олардың қажеттіліктеріен қарай құжаттарды іске асырады.

Негізінде техникалық тапсырмалар құжатар арқылы беріледі.Жобалаудың қорытындысы бойынша берілген жобаның барлық ногайларының құжаттары толығымен беріледі, осыған сәйкес жобалау іске асырылады. Бұл құжаттар жобаның өзі немесе нысанадардың тура белгілерін білдіретін құжат.Жобаның қысқаша жобалануы, оның алғашқы көрінісіне байланысты атқарылған жұмыстар арқылы білінеді.

Алғашқы жасалған жоба жобаға қорытынды шешеім шығару үшін пайдалана отырып ,жобаның жалғастығы мен тоқталуына ықпалы зор.

Күрделі жобалардың жасалу жолдары арнайы теориялармен қағидаларға негізделе отырып жасалады. Ең кең тараған әдістердің бірі- күрделі жүйелеу әдістері болып табылады. Жобалау кезеңдер мен деңгейліклермен рәсімдерден тұрады.

Күрделі нысандарды жобалау кезінде бірнеше кезеңдерге бөледі: ғылыми зеттеу жұмысының бастапқы кезеңі, тәжірибелі –жобалау жұмыстары, техникалық жобалар, жұмыс жобасы, тәжірибеден өткізу жобасының үлгісі.

Ғылыми -зерттеу жұмысының бастапқы кезеңін әр түрлі жағдайларда мынадай кезеңдерге бөліп зерттеуге болады: техникалық тапсырмалар, техникалық жалғастырмалар.Бұл кезеңде зерттеулердің қарастыратыны алынған жаңа өнімнің қажеттіліктерінінң физикалық , ақпараттық, құрылымдық және техникалық қағидалары мен жүзеге асқан қағидалардың жаслған мәліметтернысандардың зерттеулерінің өзіндік мүмкіндіктерін зерттейді. Ғылыми зерттеу жұмысының көрсеткіші техникалық тапсырмалардың жаңа нысандардың жобаларынада байқалады. Тәжірибелі –жобалау жұмыстарының кезендері жобалау бұйымдарынң үлгілері жасалады, тексеріледі, түзету қағидаларының жағдайлары ғылыми –зерттеу жұмыстарында бекітіледі .

Техникалық жобалардың кезеңдерінде арнайы техникалық шешімдер қабылданып ,барлық бөлшектері қарастырылады.Жаңа нысандарды дайындауға жобалау жұмыстарының кезеңдерінде толығымен техникалық жобалау құжаттары жасалады.

Кезең бойынша жасалған тәжірибелер өзіндік нәтижелерін береді, осыған байланысты жобада жіберілген қателіктер мен кемшіліктері көрінеді.

Жобалар деңгейлерге бөлінеді.Жобалау деңгейлері-бұл дегеніміз жобалаудың белгіленген бөлшектері бір немесе бірнеше жобалардың орындалуына сәйкестірілетін рәсімдер жобалардың біріккен белгілері бір деңгейлігін көрсетеді .Жобалау кезеңдерінің құрамының бөлшектері жобалау рәсімдері деп аталады. Жобалау рәсімдері- кезең бөлшектері, ол жобаның шешімінің аяқталуымен белгіленеді. Жобалау рәсімдерін орындау барысында синтез бен анализ тапсырмаларынің шешімдері негізге алынады.Синтездік тапсырмаларды шешу барысында элементтердің құрамы және оның байланыстарының арасындағы мүмкіндіктер анықталады, ал анализдің мақсатының шешімінде синтезидің кескіндік құрылымы бағаланады.

Жобалау барысындағы ең кіші құранды бөлшектерінің жобалау рәсіміннің құрамына кіретін жобалау- жобалау операциясы (отасы) деп аталады. Мысалы жобалау рәсімінің сызба бұйымы жобалау операциясы сызбалы графикалық болуы мүмкін және т.б.

9. РӘСІМДЕРДІҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ТАПСЫРМАНЫҢ ЗЕРТТЕУ КЕЗЕҢДЕРІ

9.1 Бастапқы кезеңдегі техникалық тапсырмаларының зерттеулерінің шешетінің негізгі мақсаттарды

Техникалық тапсырма( мем.стан. шешімі) тағайындайды:

−негізгі белгілері

−техникалық және техническалық–әдістердің мінездемелері

Сапа көрсеткіштері

−жасалатын бұйымға деген экономика- техникалық талаптарын көрсету

-жобалау құжаттамамен оның құрамының кезеңдері бойынша қажетті зерттеулердің міндетті түрде орындалуы ,

− бұйымдарға деген арнайы талаптар

Техникалық тапсырмаларды тапсырушының арызы бойынша жобалаушылар орындайды. Өтініш негізі техника-экономикалық талаптарды талабы бойынша жазылады.

Оны орындау барысында рәсімдеу кезеңдері орындалады

-жобаның белгілі қажеттілігі

-белгілі мақсаты

-жобанаң өзіндік нысандарының белгілері

-жобаның қажеттілігін белгілеу

Жобалау- күрделі әрі бейнетті үрдіс. Бұл жобаларды басқа амалдар қалмаған жағдайда қолдануға болады.

Айтылғандарды есептей келе,жобалаудағы қажеттіліктің анықтау процедурасын есептің шешімі ретінде келесіде қорытқандай көрсетуде болады,яғни техникалық объектіні оған ұқсас объектілер болмаған жағдайда ғана жобалауға арналған шығындар, өндірістің әзірленуі мен жасалынуы белгіленген мерзімде ақталғанда және халықшаруашылық әсер әкелгенде бас тартуға болмады.

10. ТЕХНИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАРДЫ ӨҢДЕУ ПРОЦЕДУРАЛАР КЕЗЕҢІНДЕ

10.1 Техникалық ұсынысты өңдеу кезеңінде шешілетін негізгі есептер

Техникалық ұсыныс-техникалық тапсырмалар және мүмкін болатын варианттар таңдауының шешімдері және олардың арасынан ізделінгенінің ұтымдысының конструкторлық құжаттарының жиынтығы.

Техникалық шешімдердің варианттарын іздестіруін инженер-конструктор орындайды. Дегенмен, осы кезеңде жоба жұмысына инженер-технологтар мен суретші-конструкторларды қызықтыру орынды болар еді. Технологтар конструкторлармен варианттарды таңдауда бірегей қатыса отыра, рационалды мүшелеуді қолдану және келешек конструкцияның құрастырылымы үшін үйреншікті және бір ізгі салынған түйіндерді, бір үлгідегі техникалық үдерістер, конструкциялық материалдардың номенклатурасының шектеулерін қолдану да жақсы алғышарттарды қамқолығына алады.

Суретші-конструктор техникалық эстетиканың және эргономиканың талаптарын қалыптастырады, көркем-құрастырулық шешімнің варианттарын өңдейді.

Техникалық ұсыныстың құжаттары:

а) міндетті құжаттар:

-түсініктеме,

-техникалық ұсыныс тізімдемесі.

б)Қосымша құжаттар:

-тұтас көріністі сызба немесе габаритті сызба,

-схемалар,

-кестелер,

-есептеулер,

-патент формуляры.

Техникалық ұсыныста техникалық шешімнің таңдаулы вариантының патентті тазалықтың тексеруі бойынша зерттеу нәтижелері көрсетіледі.

Техникалық ұсыныстарды өңдеу кезеңіндегі процедуралар:

-техникалық шешімдердің варианттарын іздеу;

-ұтымды варианттың таңдалынуы;

-қабылданған шешімге талдау жасау.

11.ТЕХНИКАЛЫҚ ШЕШІМДЕРДІ ІЗДЕСТІРУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ

11.1 Техникалық шешімдерді іздеу

Техникалық шешімді іздестіру процедурасы жобалау объектісінің функционалдық және құрылымдық сипаттамасының құрастыруынан тұрады. Функционалдық сипаттама конептуалдының негізінде тұрғызылады. Соған байланысты, яғни жобалаудың неге бағытталғанын конструкцияның жақсартылуына сол немесе басқа үдерісті анықталған қалып-күймен қамтамасыз етуіне немесе жаңасын жасауына қарай барлық процедуралардың орындалу әдісі таңдалынады. Клнструкцияның жақсаруының құралдарының автоматты іздестірілуі үшін ЖӘНЕ-НЕМЕСЕ ағашты қолдану әдісі орынды.

Техникалық жүйенің құрылымының сипаттамасы ретінде техникалық шешім функционалдық элементтер (комплектер, жиынтық бірлік, бөлшектер) жайлы, олардың өзара орналасуы мен байланысы туралы сонымен қатар, конструктивтік орындау, геометриялық форманың ерекшеліктері, негізгі белгілері және параметрлері туралы мәліметтерді қосады. Фунционалдық элементтер бөлшектердің түпкі жиындары болады. Функционалдық сипаттамаға кіретін нақтылы функцияны орындау үшін түйіндер, комплектер. Функционалдық элементтің сипаттамасына функция және белгілері кіруі керек.

Техникалық шешімдердің ағашы, сәйкестіктердің матрицасы, жобалау объектісінің концептуальді және фунционалдық сипаттамасы жобалау объектісінің варианттарының өндіруі үшін қажетті мәліметтерді дайындайды.

12.ЖОБАЛАУДЫҢ ОБЪЕКТІЛЕРІН ТАЛДАУ ҮШІН ИМИТАЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕУ.

12.1 Имитациялық үлгілеу технологиясының негіздері

Жүйелерді талдау әдістерінің бірі ретінде имитациялық үлгілеу күрделі немесе талдаудың басқа түрлерін қолдануға болмайтын жағдайларда қолданылады және ағымды үдеріс жүрісін бақылау қажет. Ал эксперименттің берілгені физикалық үлгіде мүмкін емес.

Имитациялық үлгілеу-уақыт бойынша үлгіленген объект немесе болмыстың функционалдануын (мінез-құлқы) және құрылымын бейнелейтін компьютерде орындалатын бағдарламалық жүйенің орындалуы және өңделуі. Осындай бағдарламалық жүйені осы объктінің немесе болмыстың имитациялық үлгісі деп атайды. Имитациялық үлгінің объектілері мен болмыстары шындық әлемнің объектілері мен болмыстарын көрсетеді, ал үлгілеудің объектілерінің құрылым бірліктерінің байланыстары сәйкесінше үлгілердің интерфейсті байланысында бейнеленеді. Осыған орай, имитациялық үлгі-бұл нақты бар немесе келешекте жасауға болжамдалған жүйенің ықшамдалған ұқсастығы. Имитациялық үлгі әдетте компьютер бағдарламасымен көрсетіледі, бағдарламаның орындауын бастапқы жүйе уақытындағы мінез-құлықтық имитация деп санауға болады. Оры тілі әдебиетінде «моделирование» термині американдық «modeling»- ге сәйкес келеді және үлгіні жасау және оның талдануы мағынасын алады, және де «модель» терминінің астарында кез-келген табиғаттың ықшамдап зерттелетін жүйе ұсынатын объектісі деп ұғылады. «Имитационное моделирование» және «вычислительный (компьютерный) эксперимент» сөздері ағылшын тілді «simulation» терминіне сәйкес келеді. Бұд терминдер компьютер бағдарламасы сияқты үлгінің өңделуі мен ол бағдарламаның компьютерде орындалуымен түсіндіреді. Имитациялық үлгілеу аналитикалық үлгілеу алдында болмыстық артықшылықтары мынанай жағдайларда болады:

-үлгідегі айнымалылар арасында сызықьы емес, және сондықтан аналитикалық үлгілерді тұрғызу күрделірек немесе мүмкін емес;

-үлгі стохастикалық компоненттерден тұрады;

-жүйенің мінез-құлығын түсіну үшін динамикадағы болып жатқан үдерістердің визуализациясы қажет;

Үлгі параллельді функционалдылығымен әрекеттесетін компоненттерден көп тұрады.

Көп жағдайларда имитациялық үлгілеу-күрделі жүйенің мінез-құлқына көрініс алатын және оған талдау жүргізетін жалғыз әдіс. Имитациялық үлгілеу жобалау және жүйеге талдау жасау сатысында шешім қабылдау кезінде қолданылуы мүмкін.

Имитациялық үлгілеуде таңдалған бөлшектеме деңгейіне бағалау кезеңінде арнайы белгілер қолданылуы мүмкін.

Солардың ішінде біріншісі-жүйенің функционалдану шынайы уақытының үлгілеу уақытына қатынасы (яғни машина уақытының шығынына, қажетті үлгілік тәжірибенің жүргізілуі).

Екінші белгі-үлгінің шешу қабілеттілігі, соның ішінде:

-шешу қабілеттілігі уақыт бойынша-көрші оқиғалар арасындағы үлгілік уақыттың қысқалау интервалы ретінде анықталуы мүмкін;

-шешу қабілеттілігі мәлімет бойынша-үлгімен көрсетілетін, ең кіші белгіленетін ақпарат үлесі (мұндай үлестер есептеуіш жүйелері үшін сөз, бет, бағдарлама, тапсырма бола алады).

Үшінші белгі-жүйенің әртүрлі үлгіленетін жағдайларының саны (немесе оқиғалардың түрлері).

Нәтиженің нақталығына күштірек ықпал ететініне қатысты немесе болжалданатын компоненттер үшін басқаларға қарағанда детальдік дәрежесі жоғарырақ болуы мүмкін.

Детальдылығының артуымен қатар үлгінің орнықтылығы өсетінін атап өту керек, бірақ үлгілік тәжірибенің жүогізілуіне мина уақытының шығыны да өседі.

13. ПРОЦЕДУРАЛАРДЫҢ НҰСҚАЛЫ ЖОБАНЫҢ ӨҢДЕУ КЕЗЕҢІНДЕ

13.1 Нұсқалы жобаның өңделуі кезеңінде шешетін негізгі есептер

Нұсқалы жоба-құрылғы мен бұйымның жұмыс істеу қағидасы жайлы, сонымен қатар оның негізгі параметрлері және габаритті өлшемдері жайлы ортақ көрініс беретін конструктивті түбегейлі шешімдерін көрсететін конструкторлық құжаттар жиынтығы.

Қағидалық схемалар түріндегі техникалық ұсыныстарды өңдеу кезеңінде нұсқалы жоба кезеңінде көрсетілген техникалық шешімдер конструктивтік шешім алуы керек екенін атап өту маңыздырақ.

Нұсқалы жобаның кезеңдерінде объект құрастырылым барысында пайда болуы мүмкін патенттеле алатын шешімдерін анықтау бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр.

Өнертабысқа мәлімдеме құрылымға секілді өнеркәсіп үлгісіне де рәсімделуде. Ел немесе объектіні тұтынушы-фирмаларды шығару. Өнертабыстың патенттеу туралы ұсынысы шетелде өңделуде. Нұсқалы жобалау кезеңіндегі қажетті құжаттар:

-түсініктеме;

-нұсқалы жобаның тізімдемесі.

Нұсқалы жобалау кезеңіндегі қосымша құжаттар:

-тұтас көріністі сызба;

-габаритти сызба;

-теориялық сызба;

-сатып алынған бұйымдар үшін тізімдеме;

-сатып алынған бұйымдарды қолдану үшін келісу тізімдемесі;

-сынау әдістемесі мен бағдарламасы;

-есептеулер, кестелер;

-патент формуляры.

Нұсқалы жобаның негізгі мазмұнына сүйене келе, оны орындалу кезеңінде 2 процедура қарастырылады:

1.Ұтымды параметрлердің таңдалуы;

2.Құрастырылым.

14. ТЕХНИКАЛЫҚ ЖОБАНЫҢ ӨҢДЕЛУІ КЕЗЕҢІНДЕГІ ПРОЦЕДУРАЛАР

14.1 Техникалық тапсырмалардың өңделуі кезеңіндегі шешілетін негізгі есептер

Техникалық жоба-бұйымға конструкторлық құжаттама өңдеу кезеңі немесе автоматтандырылған жүйе жасау кезеңі.

Тарлау ұғымда техникалық жоба астарында жасалынған бұйымның құрылғысының толық көрінісін жұмыс құжаттамасын өңдеуге арналған бастапқы деректерін беретін, ақырғы техникалық конструкторлық құжаттамалар жиынтығымен түсіндіріледі.

Техникалық жоба кезеңіндегі процедуралар процедуралар үлгілерінде машинаның құрастырылуы деген ортақ атаумен топтастырылған.

Объекттің құрастыру процедурасы кіруде ең бастысы схеманы және негізгі параметрлерді алады. Ал шығуда ол қажетті ақпаратты жұмыс құжаттамасының өңделуі үшін беруі керек. Конструкторлық құжаттама жобалау объектісінің толық және дәл сипаттамасын құрастырылым кезеңінің орындауынан кейін болады, ол үшін бірмәнділік түсіністік жеткілікті.

Инженер-конструктор объекттің құрастырылымы кезеңінде бүтіндікжәне бұйымның техникалық формасының айқындылығыдегеніне жете, дизайнермен бірге жұмыс істейді.

Объектінің құрастырылуы кезеңі толығымен жұмыс құжаттамасының орындалуы үшін қажетті деректерді ұсынатын техникалық жобаның өңделуімен бітеді.

Технкиалық жоба үшін қажетті құжаттар болып табылады:

-тұтас көріністі сызба;

-түсініктеме;

-техникалық жобаның тізімдемесі.

Техникалық жобалау кезеңіндегі қосымша құжаттар:

-теориялық және габаритті сызбалар;

-есептеулер, кестелер,схемалар;

-сатып алынған бұйымдар үшін тізімдеме;

-сатып алынған бұйымдарды қолдану үшін келісу тізімдемесі;

-техникалық шарттар;

-сынау әдістемесі мен бағдарламасы;

-патент формуляры;

-техникалық деңгейдегі және өнім сапалылығы картасы;

-объектінің жобалаудағы құрастырылымы.

Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Аветисян Д.А.. Основы автоматизированного проектирования электромеханических преобразователей. – М.: Высшая школа, 1998.

2. Алик Р.А., В.И. Бородянский и др. САПР изделий и технологических процессов в машиностроении. – СПб.: Питер, 2008. – 315б.: ил.

3. Афанасьев Ю. В., Исмагилов Ф. Р. Конструирование электрических машин. Учебное пособие. – Уфа, 1995.

4. Бородулин Ю.Б. Автоматизированное проектирование силовых трансформаторов. – М.: Высшая школа, 2002.

5. Бородулин Ю.Б. Автоматизированное проектирование электрических машин. – М.: Высшая школа, 2004.

6. Быков В.П. Методическое обеспечение САПР в машиностроении. – Л.: Мир, 2001.

7. Вермишев Ю.Х. Основы автоматизации проектирования. – М.: Радио и связь. 1988.

8. Головицына М.В Проектирование автоматизированных технологических комплексов М.: Изд-во МГОУ, 2001. – 465б.:ил.

9. Головицына М.В Математическое обеспечение конструкторского и технологического проектирования с применением САПР.– М.: Изд-во ВЗПИ, 2005. – 214б.

10.Гольдберг О.Д., Гурин Я.С., Свириденко И.С. Проектирование электрических машин. М.: Высшая школа, 2001. – 430б.

11.Грувер М., Зиммерс Э. САПР и автоматизация производства М.: Мир, 1987г. – 314б.

12.Жук К.Д и др. Построение современных систем автоматизированного проектирования Киев: Наук. Думка, 1983.- 248б.

13.Норенков И. П. Автоматизированное проектирование. М:- 2005г. – 215б.

14.Норенков И.П. Принципы построения и структура САПР. – М.: Высшая школа, 1999, вып. 1-9.

15.Орлов Д.М., Маслов В.П. Системы автоматизированного проектирования электромеханических устройств. М.: Энергоатомиздат, 1989.

16.Половко А.М., Бутусов П.Н. MATLAB для студентов. – СПб.: БХВ–Петербург, 2005.–320б.:ил. ISBN 5-94157-595-5

17.САПР в технологии машиностроения. / Митрофанов В. Г. , Калачев О. Н. и др. Учебное пособие.: Ярославль, 1995.

18.Хоукс В. Автоматизация проектирования и производства. – Л.: Мир, 1991.

19.Черных И.В. Моделирование электротехнических устройств в Matlab, SimPowerSystems и Simulink.– М.: ДМК Пресс; СПб.: Питер, 2008. – 288б.: ил. ISBN 5-94074-395-1