Жиындар.

Математикада жиындар деп белгілі.бір қасиеттері жағынан бір-бірімен жақын байланысқан элементтердің жиынтығын айтады. Мысалы; тіктөртбұрыш, шеңбер, ромб, квадраттар жазықтықтағы фигуралар жиыны, ал куб, конус, пирамида призмалар кеңістіктегі фигуралар жиыны болып табылады. Turbo Pascal-да жиындар деп бір типті элементтердің жиынтығын айтады. Бағдарламада жиындар белгілі бір идентификатормен белгіленеді. Жиындарға кіретін элементтер типін негізгі тип деп атайды. Негізгі тип ретінде нақты типтерден басқа барлық скалярлық типтердің бәрін қолдануға болады. Бағдарламада жиындар айнымалылар немесе типтер бөлімінде сипатталады. Жиындар типін сипаттау үшін SET OF тіркесі қолданылады. Жиынды құрайтын элементтер санын жиынның қуаты деп атайды, оның ұзындығы 256-дан аспауы тиіс. Жиындардың айнымалылар бөлімінде жазылуы:

VAR жиын аты - Set Of негізгі тип;

Сипатталуы:

VAR A:Set Of 1..31;

В: Set Of Char;

мұндағы: А, В-жиын аттарын білдіретін идентификатор,

Set - жиынды білдіретін қызметші сөз.

Жиындардың типтер бөлімінде жазылуы мен сипаттапуы:

TYPE тип аты=Set Of негізгі тип;

VAR жиын аты:тип аты;

TYPE Jy= Set Of 1..31;

VAR A:Jy;

мұндағы: Jy - жиындағы элементтердің ортақ типі,

1..31 - жиын элементтерінің негізгі типі, 1-ден 31-ге дейінгі бүтін сандар, A - жиын аты ретінде белгіленген идентификатор .

Өрнектерде жиын элементтерінің мәндері арнаулы конструктор арқылы беріледі. Конструктор деп тік жақшалардың ішінде бір-бірінен үтір арқылы жазылатын негізгі типті элементтер тізімін айтады, егер жиынның құрамында ешқандай элемент жоқ болса, онда ондай жиынды бос жиын деп атайды да, тік жақшаның іші бос болып жазылады. Жиындардың өрнекте жазылу мысалдары:

А:-[1, 5, 2, 4, 3J; //А жиыны 5 бүтін сандардан тұрады
В:=['А', 'В', 'С', 'D']; //В жиыны 4 символдан тұрады
С:=[ ] //С жиыны бос жиын

Жиын элементтерімен келесі амалдар орындауға болады:

1. Х:=А+В(жиындарды біріктіру) - Екі жиынның бірігу нәтижесінде екі жиынның барлық элементтерінен тұратын үшінші жиын шығады.

2. Х:=А*В (жиындарды қиылыстыру) - Екі жиынның қиылысу нәтижесінде тек екі жиында да бар элементтерден тұратын үшінші жиын шығады.

3. Х:=А-В (бір жиыннан екінші жиынды алу) - Бір жиыннан екінші жиынды алып тастау нәтижесінде бірінші жиынның екінші жиында жоқ элементтерінен тұратын үшінші жиын шығады.

Бұлармен қатар жиындарға төмендегідей логикалық салыстыру амалдарын қолдануға болады:

1. А=В, А<>В - Егер А жиынының барлық элементтері В жиынында бар болса, ал В жиынының барлық элементтері A жиынында бар болса және олардағы элементтер саны бірдей болса, онда А мен В жиындары тең, әйтпесе бұл жиындар тең емес деп есептеледі.

2. А<=В, В>=А - Егер А жиынының барлық элементтері В жиынының элементі болып табылса, онда А жиыны В жиынына тиісті болып есептеледі.

3. X іn В - X шамасының В жиынының элементі болып табылатындығын анықтау функциясы.

Сондай-ақ In функциясын құрама шарттардың орнына қолдануға болады, мысалға:

While (K>=1) And (К<=6) орнына While K In [1..6] Do деп жазуға, немесе: If (X=1) Or (X=2) Or (X=3) Or(X=4) Or (X=5) орнына If k In [1..5] деп жазуға болады.

Бағдарламалауда жиындардың қолданылуының көптеген артықшылықтары бар: жиындар компьютер жадынан өте аз орын алып, бағдарламаның жадтан алатын орны үнемделеді (жиынның 1 элементі 1 бит орын алады); тармақталу операторларының жазылуын жеңілдетеді; бағдарламаның компиляциялану мен орындалу уақыты азаяды. Сонымен бірге жиындардың бағдарламалауда кездесетін басты кемшілігі: оларды енгізу-шығару мүмкіндіктерінің жоқтығы болып табылады (ол үшін бағдарламалаушы арнайы процедуралар жазып, бағдарламаның жазылу процесі біршама уақытқа созылып кетеді).